Könnun Lögmannablaðsins: Lögmenn á lögmannsstofum
Um 42% lögmanna starfa á lögmannsstofum með fleiri en fimm lögmönnum og 20% lögmanna eru einyrkjar. Þeir sem hafa unnið lengur en í tíu ár eru flestir sjálfstætt starfandi og helmingur þeirra er með sameiginlegan rekstur ásamt öðrum lögmönnum. 64% lögmanna tekur tímagjald á bilinu 10.000 til 13.900 krónur (án vsk.) en tæplega 20% taka 14.000 til 17.900 kr. Hlutfallslega fleiri lögmenn yfir sextugt eru með 6.000 til 10.000 króna tímagjald en þeir sem yngri eru. Yngri lögmenn telja sig selja út hærra hlutfall af heildarvinnustundum en eldri lögmenn og þeir markaðssetja sig eða lögmannsstofu sína frekar. Yngri lögmenn starfa einnig frekar á lögmannsstofum þar sem tveir eða fleiri lögmenn eru með sameiginlegan rekstur en þeir sem þar starfa selja hlutfallslega út flesta tíma.
Þetta eru niðurstöður könnunar sem Lögmannablaðið lét gera í janúar 2007 meðal lögmanna á lögmannsstofum. Allir lögmenn sem eru starfandi á lögmannsstofum, jafnt eigendur og fulltrúar, samtals 411 að tölu, fengu spurningarnar sendar rafrænt. Tryggt var að svörin væru órekjanleg en áður voru spurningarnar lagðar fyrir Samkeppniseftirlitið. Þetta er í fyrsta skipti sem slík könnun á rekstrarfyrirkomulagi og starfsaðstæðum lögmanna er gerð á Íslandi. Svarhlutfallið var 62,53% sem telst gott og er svipað og í samsvarandi könnunum lögmannafélaganna í Svíþjóð og Noregi.
Af 164 lögmönnum sem starfa á lögmannsstofum þar sem rekstrarfyrirkomulagið er sameiginlegur rekstur eða sameiginlegt skrifstofuhald (regnhlíf) eru 108 á stofum með fimm eða fleiri lögmönnum. Það samsvarar 42% allra lögmanna á lögmannsstofum en 23% þeirra starfa á stórum stofum með tíu eða fleiri lögmönnum. Á litlum lögmannsstofum með tveimur til fjórum lögmönnum er hlutfallið 22%. Fimmti hver lögmaður er svo einyrki án fulltrúa.
|
Spurningarnar Lögmenn voru spurðir um hvort þeir væru sjálfstætt starfandi eða fulltrúar, hve lengi þeir hefðu starfað sem lögmenn og um aldur og kyn. Einnig hvort þeir störfuðu á stofu þar sem lögmenn væru með sameiginlegan rekstur, með sameiginlegt skrifstofuhald eða einyrkjar. Spurt var um stærð stofunnar og almennt um sérhæfingu. Á sama hátt var spurt um það hvort lögmannsstofan markaðssetti sig gagnvart ákveðnum markhópum. Spurt var um gjald fyrir útseldan tíma án vsk, um vinnutíma á viku og hlutfall útseldra tíma af heildarvinnutíma. Eins var spurt um hvort þóknun væri reiknuð á grundvelli hagsmuna og þá helst í hvaða málaflokkum að frátöldum innheimtum. |
Eigendur og fulltrúar
Átta af hverjum tíu lögmönnum á lögmannsstofum eru sjálfstætt starfandi, þ.e. eigendur. Lang flestir þeirra sem hafa starfað lengur en í tíu ár eru eigendur en 35% þeirra sem eru með innan við fimm ára starfsreynslu. Athygli vekur að hlutfallslega fleiri karlar en konur eru eigendur sem kann að skýrast af því að konur eru hlutfallslega fleiri í yngri aldursflokkum og með styttri starfsaldur.
Þegar rætt er um starfsreynslu er átt við þann tíma sem viðkomandi hefur verið í lögmennsku. Eins og gefur að skilja eru fulltrúar almennt yngri og með minni starfsreynslu en sjálfstætt starfandi lögmenn. Þannig eru fulltrúar 46% þeirra sem eru í aldurshópnum 25-39 ára og 63% þeirra eru með innan við 5 ára starfsreynslu. Þar sem ekki hefur áður verið gerð könnun sem þessi eru samanburðartölur ekki fyrir hendi. Þó má sjá á félagatali að hlutfall fulltrúa hækkaði úr 10% af heildarfjölda félagsmanna árið 2002 í 14% árið 2007. Á sama tíma fækkaði sjálfstætt starfandi lögmönnum, þ.e. eigendum, úr 56% í 46% félagsmanna. Þróunin virðist því vera sú að um leið og lögmannsstofur stækka þá fjölgi fulltrúum en það er svipuð þróun og á sér stað í Noregi og Danmörku. Í Noregi eru 3% norskra lögmannsstofa stórar með tíu eða fleiri lögmenn en þar starfar hins vegar rúmlega 40% allra norskra lögmanna.
Tafla 1: Sjálfstætt starfandi lögmenn og fulltrúar
|
|
Sjálfstætt starfandi |
Fulltrúi |
Annað (lögmenn sem ekki gátu skilgreint sig innan þessa ramma) |
|
Yfir 20 ára starfsreynsla |
97,10% |
1,45% |
1,45% |
|
10-20 ára starfsreynsla |
94,00% |
4,50% |
1,50% |
|
5-10 ára starfsreynsla |
82,35% |
17,65% |
0 |
|
Innan við 5 ára starfsreynsla |
34,85% |
63,65% |
1,50% |
|
60 ára eða eldri |
97,10% |
2,90% |
0,00% |
|
50-59 ára |
93,50% |
4,30% |
2,20% |
|
40-49 ára |
90,30% |
8,30% |
1,40% |
|
25-39 ára |
53% |
46% |
1% |
|
Karlar |
81,54% |
16,92% |
1,54% |
|
Konur |
62,07% |
37,93% |
|
|
Allir lögmenn |
77,08% |
21,74% |
|
Síðustu ár hafa lögmannsstofur stækkað og lögmenn sameinað rekstur sinn. Samkvæmt könnuninni er þó ákveðinn kynslóðamunur þar sem eldri lögmenn og þeir sem eru með meiri starfsreynslu starfa frekar sem einyrkjar heldur en yngri lögmenn.
Rúmur helmingur svarenda starfar á lögmannsstofu þar sem tveir eða fleiri lögmenn eru með sameiginlegan rekstur. Yngri lögmenn og lögmenn með starfsreynslu undir fimm árum eru oftast á slíkum stofum. Þá starfa 7% lögmanna á lögmannsstofum þar sem er einn eigandi með einn eða fleiri fulltrúa í starfi. 36% lögmanna eru einyrkjar eða starfa fyrir eigin reikning með sameiginlegt skrifstofuhald (regnhlíf). Hlutfallslega færri konur starfa sem einyrkjar en þær eru færri í efri aldurshópnum þar sem einyrkjafyrirkomulagið er algengast. Einyrkjarnir, einir út af fyrir sig, eru 22% lögmanna en hlutfallið í hópi lögmanna sem eru 60 ára eða eldri er 47%. Tæplega 5% svarenda skilgreindu sig sem „annað“ en flestir þeirra voru einyrkjar, ýmist með fulltrúa eða í sameiginlegum rekstri. Flestir þeirra eru yfir fimmtugt.
Tafla 2: Skipting lögmanna eftir rekstrarfyrirkomulagi
| Á lögmannsstofu þar sem tveir eða fleiri lögmenn erum með sameiginlegan rekstur | Fyrir eigin reikning en með sameiginlegt skrifstofuhald (regnhlíf) | Á lögmannsstofu þar sem er einn eigandi með fulltrúa | Einyrki | Annað | |
| Yfir 20 ára starfsreynsla | 40,58% | 14,49% | 4,35% | 33,33% | 7,25% |
| 10-20 ára starfsreynsla | 42,65% | 16,18% | 10,29% | 25% | 5,89% |
| 5-10 ára starfsreynsla | 49,06% | 20,75% | 3,77% | 20,75% | 5,66% |
| Innan við 5 ára starfsreynsla | 76,92% | 6,15% | 9,23% | 7,69% | 0,00% |
| 60 ára eða eldri | 35,29% | 8,82% | 0% | 47,06% | 8,82% |
| 50-59 ára | 23,40% | 21,28% | 8,51% | 31,91% | 14,89% |
| 40-49 ára | 40,54% | 22,97% | 10,81% | 24,32% | 1,35% |
| 25-39 ára | 79,80% | 6,06% | 6,06% | 7,07% | 1,01% |
| Karlar | 52,82% | 13,33% | 4,10% | 24,10% | 5,64% |
| Konur | 50,00% | 16,67% | 16,67% | 15,00% | 1,67% |
| Allir lögmenn | 52,16% | 14,12% | 7,06% | 21,96% | 4,71% |
Verð á útseldum tíma án virðisaukaskatts hjá lögmönnum er á bilinu 6.000 til 20.000 krónur þótt dæmi séu um hærra gjald Flestir lögmenn, eða 64%, taka á milli 10.000 til 13.900 krónur á tímann en 20% taka á bilinu 14.000 til 17.900 krónur. Tæplega 8% lögmanna taka tímagjald á bilinu 8.000-9.900 krónur og 2% lögmanna taka á bilinu 6.000-7.900 krónur. Athyglisvert er að yngstu lögmennirnir og þeir sem eru með minnstu starfsreynsluna eru ekki í hópi þeirra sem taka lægsta tímagjaldið en þeir starfa hlutfallslega flestir á stóru stofunum. Aldurshópurinn 60 ára og eldri sker sig úr. Tæplega 12% lögmanna á þeim aldri er með tímagjald á bilinu 6.000 til 7.900 krónur og þeir eru flestir einyrkjar. Þá eru 15% þessa aldurshóps með tímagjald á bilinu 8.000 til 9.900 krónur. Hlutfallslega fleiri konur eru með tímagjald á bilinu 10.000 til 14.000 heldur en karlar og átta af hverjum tíu lögmönnum með innan við fimm ára starfsreynslu eru einnig í þeim hópi. Hafa þarf í huga að konur eru hlutfallslega fleiri en karlar í hópi yngri lögmanna.
Samkvæmt þeim upplýsingum sem fram komu í athugasemdum einstakra lögmanna ræðst þóknun þeirra m.a. af verkefnum, hagsmunum og hvort unnið er fyrir erlenda viðskiptavini. Ekki var spurt sérstaklega um samkeppni eða aðrar markaðsaðstæður en slík sjónarmið ættu að hafa áhrif á verðlagninguna. Ekki var heldur spurt um tegund þjónustu. Samsvarandi kannanir í Noregi og Svíþjóð sýna að þóknun fyrir ráðgjöf við fyrirtæki er almennt hærri en þegar unnið er fyrir einstaklinga enda oftast um sérfræðiráðgjöf að ræða. Að tekið sé hærra gjald af erlendum viðskiptavinum er sagt ráðast af markaðsástæðum og því að slík þjónusta sé á margan hátt flóknari. Þar kemur einnig fram að rekstrarkostnaður lögmannsstofa er mjög misjafn og mestur á stóru stofunum sem eru í fyrirtækjaráðgjöf.
Tafla 3: Þóknun lögmanna
| 6.000-7.900 | 8.000-9.900 | 10.000-13.900 | 14.000-17.900 | 18.000-21.900 | yfir 22.000 | Annað | |
| Yfir 20 ára starfsreynsla | 2,90% | 11,59% | 56,52% | 21,74% | 4,35% | 0,00% | 2,90% |
| 10-20 ára starfsreynsla | 1,47% | 14,71% | 57,35% | 22,06% | 2,94% | 0,00% | 1,47% |
| 5-10 ára starfsreynsla | 1,89% | 3,77% | 62,30% | 22,60% | 5,66% | 1,89% | 1,89% |
| Innan við 5 ára starfsreynsla | 1,52% | 0,00% | 81,82% | 13,64% | 1,52% | 0,00% | 1,52% |
| 60 ára eða eldri | 11,76% | 14,71% | 47,10% | 23,50% | 2,94% | 0,00% | 0,00% |
| 50-59 ára | 2,13% | 12,77% | 53,19% | 21,28% | 4,26% | 0,00% | 6,38% |
| 40-49 ára | 0,00% | 10,81% | 67,57% | 17,57% | 4,05% | 0,00% | 0,00% |
| 25-39 ára | 0,00% | 1,00% | 73,00% | 20,00% | 3,00% | 1,00% | 2,00% |
| Karlar | 2,04% | 9,18% | 61,22% | 21,43% | 3,06% | 0,51% | 2,55% |
| Konur | 1,67% | 3,33% | 75% | 15,00% | 5,00% | 0,00% | 0,00% |
| Allir lögmenn | 1,95% | 7,81% | 64,45% | 19,92% | 3,52% | 0,39% | 1,95% |
Spurt var í könnuninni hvert hlutfall útseldra tíma væri af heildarvinnustundum. 26% lögmanna telur það að jafnaði vera 80-100% en 37% teljur hlutfallið vera 60-80%. Aðrir nefna lægra hlutfall. Það mætti ætla að yngri lögmenn gætu að jafnaði selt út færri tíma en reynslumeiri lögmenn þar sem þeir þyrftu að lesa sér meira til og það væri tími sem þeir gætu ekki rukkað skjólstæðinga fyrir. Það kemur hins vegar í ljós að þeir lögmenn sem eru með minni starfsreynslu telja sig selja út fleiri tíma en þeir sem lengri starfsreynslu hafa. Það er einnig áhugavert að sjá að konur telja sig selja út fleiri tíma en karlar.
Tafla 4: Hlutfall útseldra tíma
| minna en 50% | 50-60% | 60%-80% | 80%-100% | |
| Yfir 20 ára starfsreynsla | 22,70% | 27,30% | 25,80% | 24,20% |
| 10-20 ára starfsreynsla | 19,40% | 22,40% | 41,80% | 16,40% |
| 5-10 ára starfsreynsla | 17,30% | 11,50% | 46,20% | 25% |
| Innan við 5 ára starfsreynsla | 12,50% | 10,90% | 37,50% | 39,10% |
| 60 ára eða eldri | 30,30% | 24,20% | 33,30% | 12,10% |
| 50-59 ára | 22,20% | 22,20% | 31,10% | 24,40% |
| 40-49 ára | 20,80% | 26,40% | 37,50% | 15,30% |
| 25-39 ára | 10,10% | 9,10% | 41,41% | 39,40% |
| Karlar | 20,80% | 21,90% | 33,30% | 24% |
| Konur | 8,80% | 7% | 50,90% | 33,30% |
| Allir lögmenn | 18,07% | 18,47% | 37,35% | 26,10% |
Hagsmunatengd þóknun
41% lögmanna taka hagsmunatengda þóknun í einhverjum málaflokkum en í könnuninni voru innheimtur undanskildar. Eldri lögmenn og þeir sem hafa yfir 20 ára starfsreynslu eru greinilega meira í því að taka hagsmunatengda þóknun heldur en yngri lögmenn. Helstu málaflokkar sem lögmenn taka hagsmunatengda þóknun í eru bótamál og fasteignaviðskipti.
Markaðssetning og sérhæfingMinni hluti lögmanna markaðssetur sig eða lögmannsstofu sína gagnvart ákveðnum markhópum. Yngri lögmenn með minni starfsreynslu huga mun meira að markaðssetningu enda má draga þá ályktun að þeir séu síður komnir með fastan hóp viðskiptavina en þeir sem eru eldri og reynslumeiri. Á meðan 60% þeirra sem eru með innan við fimm ára starfsreynslu markaðssetja sig gerir einungis 24% þeirra sem eru með yfir 20 ára starfsreynslu. Könnunin sýnir að meiri hluti lögmanna sérhæfir sig í ákveðnum málaflokkum, eða 66%. 82% kvenna sérhæfa sig en 50% karla en þær stunda einnig meiri markaðssetningu.
Vinnutími lögmanna
Helmingur lögmanna á lögmannsstofum vinnur 40 til 50 tíma vinnuviku en þrír af hverjum tíu vinna meira en 50 tíma á viku. Lögmenn sem eru yngri en 50 ára og fleiri karlar en konur vinna mikið. Lögmenn sem eru 60 ára eða eldri skera sig úr þar sem þeir eru greinilega margir hverjir byrjaðir að draga talsvert úr vinnu. Um það bil níu af tíu lögmönnum yngri en 40 ára vinna meira en 40 tíma á viku.
Tafla 5: Vinnutími lögmanna
| meira en 50 klst á viku | 40-50 klst á viku | 30-40 klst á viku | 20-30 klst á viku | 20 klst eða minna | |
| Yfir 20 ára starfsreynsla | 17,39% | 53,62% | 20,29% | 2,90% | 5,80% |
| 10-20 ára starfsreynsla | 32,35% | 54,41% | 4,41% | 2,94% | 5,88% |
| 5-10 ára starfsreynsla | 37,74% | 49,06% | 9,43% | 1,89% | 1,89% |
| Innan við 5 ára starfsreynsla | 34,85% | 48,48% | 13,64% | 0,00% | 3,03% |
| 60 ára eða eldri | 11,76% | 38,24% | 29,41% | 8,82% | 11,76% |
| 50-59 ára | 21,28% | 63,83% | 6,38% | 2,13% | 6,38% |
| 40-49 ára | 35,14% | 50,00% | 12,16% | 1,35% | 1,35% |
| 25-39 ára | 37,00% | 52,00% | 9% | 0,00% | 2,00% |
| Karlar | 32,65% | 51,02% | 10,71% | 1,02% | 4,59% |
| Konur | 21,67% | 53,33% | 16,67% | 5,00% | 3,33% |
| Allir lögmenn | 30,08% | 51,56% | 12,11% | 1,95% | 4,30% |
Fjórir af hverjum tíu lögmönnum eru á aldrinum 25-39 ára og tæplega þrír af hverjum tíu eru 40-49 ára. Konurnar eru mun yngri en rúmur helmingur þeirra eru undir fertugu á meðan þriðjungur karla er á þeim aldri. Mjög fáar konur eru aftur á móti í aldurshópnum 60 ára og eldri. Aldursdreifingin endurspeglast einnig í starfsaldri lögmanna. Nálægt helmingur svarenda er með 10 ára eða styttri starfsaldur og nálægt þrír af hverjum 10 yfir 20 ára starfsreynslu. Starfsaldur kvennanna er einnig styttri en karlanna. Þetta endur speglar fjölgun kvenna sem lokið hafa laganámi. Á árunum 2001 til 2005 útskrifuðust svo dæmis é tekið 210 lögfræðingar með embættistpróf frá Háskóla Íslands. Af þeim voru 113 konur eða 53,8%. Konur voru 23,3% þeirra sem svöruðu könnuninni en það hlutfall svarar til hlutfalls kvenna í LMFÍ.
Tafla 6: Aldur lögmanna
| Karlar | Konur | Allir lögmenn | |
| 25-39 ára | 35% | 53% | 39,06% |
| 40-49 ára | 27,55% | 33,33% | 28,91% |
| 50-59 ára | 20,92% | 10,00% | 18,36% |
| 60 ára eða eldri | 16,84% | 3,33% | 13,67% |
Kannanir sænsku og norskru lögmannafélaganna
Samsvarandi kannanir hafa verið gerðar með nokkurra ára millibili í Noregi og Svíþjóð en þær eru þó mun ítarlegri en könnun Lögmannablaðsins. Þar er einnig spurt um heildarveltu lögmannsstofa, kostnað, námskeiðssókn lögmanna, tölvuvæðingu, samkeppni og fleira. Samkvæmt sænskri lögmannakönnun frá 2003 er þriðjungur lögmanna einyrkjar og næstum helmingur allra sænskra lögmanna starfar á mjög litlum lögmannstofum þar sem eru í mesta lagi þrír lögmenn. Nokkru fleiri starfa hins vegar á stóru stofunum með tíu eða fleiri lögmenn en á svokölluðum meðalstórum stofum. Þetta er í meginatriðum ekki ólíkt því sem er hér á landi nema hvað einyrkjarnir eru heldur fleiri í Svíþjóð. Þar starfa líka fleiri á litlum stofum en hér á landi. Þróunin er þó sú sama að fleiri lögmenn eru á stórum stofum en þeim sem teljast meðalstórar. Sex af hvejum tíu lögmönnum þjóna aðallega fyrirtækjum. Launþegum í lögmannastétt eða þeim sem við myndum kalla fulltrúa, fer fjölgandi.
Styttri vinnutími og hærri tekjur
Það vekur athygli að sænska könnunin sýnir að miðgildi vinnutíma lögmanna á ársgrundvelli hefur farið úr 1621 klst. í 1552 klst. frá árinu 2000. Á sama tíma varð veruleg veltuaukning hjá stofunum. Lögmenn gerðu að meðaltali reikninga fyrir 1,8 milljónum sænskra króna á árinu 2003. Framtaldar tekjur hækkuðu einnig þótt rekstrarkostnaður ykist til muna. Meðalkostnaður á mánuði á lögmann var 48.000 sænskar krónur fyrir utan laun og launatengd gjöld og þrefalt hærri á stóru stofunum en hjá einyrkjunum. Það vekur einnig athygli að sænskir lögmenn selja að meðaltali út 65% vinnustunda sinna sem er lægra hlutfall en hér á landi. Þá sýnir könnunin að sænskir lögmenn eru almennt óduglegri að sækja námskeið og aðra endurmenntun en sambærilegar stéttir þar í landi með undantekningu að því er varðar stóru stofurnar.
Fáar stórar stofur en með mjög marga lögmenn í Noregi
Könnun af þessu tagi var gerð í Noregi 2004 og endurtekin 2006. Þrjár af hverjum fjórum lögmannsstofum eru reknar sem einstaklingsfyrirtæki og þar starfar þriðjungur lögmanna. Tveir þriðju þessara stofa hafa sameiginlegt skrifstofuhald (regnhlíf) með öðrum. Aðeins 3% norskra lögmannsstofa eru með tíu eða fleiri lögmönnum en þar starfa hins vegar meira en 40% allra norskra lögmanna. Þróunin mun vera svipuð að þessu leyti í Danmörku. Árið 2005 voru meðaltekjur allra lögmanna og fulltrúa 948.600 norskar krónur. Lögmaður í fyrirtækjaþjónustu hafði að meðaltali 1.146.000 norskar krónur í árstekjur sem var 67% hærra en hjá lögmönnum sem veittu aðallega einstaklingum þjónustu sem skýrist af hærra verði útseldrar vinnu í fyrirtækjaþjónustu. Meðalverð útseldra tíma var 1.060 norskar krónur án virðisaukaskatts. Verðið er mismunandi eftir landshlutum og stærð fyrirtækja. Erlendir viðskiptavinir greiða einnig að jafnaði hærra gjald. Hlutfall kvenna meðal lögmanna í Noregi er 27%. Helmingur þeirra eru fulltrúar en aðeins 12% meðeigendur. Meðalaldur þeirra lögmanna sem svöruðu könnuninni var rúmlega 45 ár hjá körlum og 39 ár hjá konum. Norskir lögmenn vinna að meðaltali 42 klst. á viku, karlar meira en konur. Fjórðungur karla vinnur meira en 50 klst. á viku og einn af hverjum tíu meira en 53 klst. Samsvarandi tölur fyrir konur eru 44 klst. og 49 klst. Hlutfall útseldra tíma er hærra í stóru fyrirtækjunum, allt að 75% á stofum með 50 lögmenn, en 60% hjá einyrkjum sem getur skýrst af því að þeir þurfi frekar að sjá um skrifstofuvinnuna.
Niðurstöður könnunarinnar eru sýndar myndrænt í 1.tölublaði Lögmannablaðsins 2007
Íslenska
English
Dansk
Deutsch
Español
Français
Polish
Thai
Serbo-Croatian
