Laganefnd

Laganefnd félagsins hefur haft frumvarpið til skoðunar og fylgja hér athugasemdir og ábendingar nefndarinnar.

Það er mat Laganefndar, að full ástæða og rík þörf sé til að styrkja og efla störf Alþingis og ráðuneyta við samningu lagafrumvarpa og að í því skyni verði komið á fót faglegri ráðgjöf við þá, sem standa að samningu frumvarpa, svo og eftirliti í því skyni að tryggja samræmi við lagasetningu. 

 
Laganefnd telur ofangreint frumvarp vera spor í rétta átt og mikilvæga viðleitni til þess að koma á fót slíkri ráðgjafar- og eftirlitsstofnun. Frumvarpið er hins vegar haldið tilteknum annmörkum, sem gera það að verkum, að Laganefnd telur sér ekki fært að mæla með lögfestingu þess í óbreyttu formi.

Brýnt er, að réttarstaða og valdheimildir nýrrar stofnunar á borð við lagaráð verði skýrt skilgreind í lögum, sem koma slíkri stofnun á fót. Sama gildir um þá, sem sitja eiga í slíku ráði. Í frumvarpið þykir skorta slík ákvæði. Þannig segir ekkert um réttarstöðu ráðsmanna og kjör þeirra í frumvarpinu, né hvort um fullt starf eða hlutastarf verði að ræða.

Þá þykir skorta í frumvarpið ákvæða um starfsháttu ráðsins og hvernig það eigi að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Er miðað við að ráðið geti komið sjónarmiðum sínum af sjálfsdáðum að við lagasetningu eða einungis samkvæmt beiðni? Ef einungis samkvæmt beiðni, hverjir eiga þá að hafa heimild til að bera álitaefni við samningu lagafrumvarpa undir ráðið? Verður það á færi ráðuneyta, einstakra nefnda, sem heyra undir þau, þingflokka, þingnefnda, einstakra þingmanna o.s.frv.? Verði stofnun á borð við lagaráð komið á fót, verður um afar mikilvæga stofnun að ræða og því brýnt, að hlutverk hennar verði vel skilgreint. Laganefnd telur rétt að það hlutverk verði afmarkað í lögum um slíka stofnun, en komi ekki einungis fram í reglum, settum af forsætisnefnd Alþingis.

Í annan stað skiptir óhjákvæmilega máli, hvaða valdheimildir verða veittar lagaráði og hvernig ráðinu verður ætlað að beita valdi sínu. Rétt þykir að í lögum um þessa stofnun verði kveðið á um valdheimildirnar, þ.á m. það hvort lagaráð geti stöðvað framgang frumvarps, sem lagt hefur verið fyrir Alþingi, og kanna þarf, hvort samræmingar sé þörf við ákvæði laga nr. 55/1991 um þingsköp Alþingis, einkum III. kafla um þingmál. Laganefnd telur frumvarpið bera það með sér, að ekki hafi verið kannað, hvort unnt væri að fella ákvæði um stofnun á borð við lagaráð inn í síðastgreind lög um þingsköp Alþingis með lögum um breytingu á þeim lögum, en slík ráðstöfun virðist geta komið til greina.

Samkvæmt 1. gr. frumvarpsins er lagaráði ætlað að setja reglur um samningu lagafrumvarpa. Ekki segir í frumvarpinu, hvert eigi að verða gildi þessara reglna og hvernig eigi að tryggja að þeim verði framfylgt, en ljóst má vera, að reglurnar munu ekki hafa lagagildi. Eigi raunverulega að bæta störf stjórnvalda og þings við undirbúning lagasetningar með setningu slíkra reglna, er óhjákvæmilegt að fyrirfram sé ljóst, hvers eðlis og hvaða gildi slíkar reglur muni hafa.

Niðurstaðan af framangreindu er sú, að full ástæða sé til að koma á fót stofnun, sem hafi það hlutverk að vera til ráðgjafar og jafnvel eftirlits við lagasetningu, svo sem ætlunin er með lagaráði því, sem mælt er fyrir um í frumvarpinu. Hins vegar er það jafnframt ljóst að mati Laganefndar Lögmannafélags Íslands, að frumvarpið sé ekki nægilega vel undirbúið til að geta verið grundvöllur að löggjöf um slíka ráðgjafar- og efirlitsstofnun. Treystir nefndin sér því ekki til að mæla með lögfestingu frumvarpsins að óbreyttu.