Laganefnd

Laganefnd félagsins hefur haft frumvarpið til skoðunar og gerir eftirfarandi athugasemdir við efni þess:

Frumvarpið gerir ráð fyrir stofnun rafrænnar skrár með upplýsingum um erfðaefni einstaklinga, sem skal vera í vörslu ríkislögreglustjóra. Tilgangur skrárinnar er að lögregla geti nýtt hana við rannsókn sakamála og til að bera kennsl á ákveðna menn.
Laganefnd LMFÍ telur frumvarpið til þess fallið að stuðla að því að upplýsa sakamál og að bæta rannsóknir lögreglu og ná þannig tilgangi sínum. Laganefnd telur einnig að verði frumvarpið að lögum, myndi það geta haft almenn varnaðaráhrif, auk þess sem bent er á að erfðaefnisskrá getur einnig hreinsað saklausa menn af grun um brot. Laganefnd hefur hins vegar eftirfarandi efnislegar athugsemdir við frumvarpið:

Frumvarpið er efnislega í meginatriðum sambærilegt við lög sem sett voru í Danmörku um þetta efni þann 26. maí í fyrra og tóku gildi 1. júlí sl. Á því er þó ein mikilvæg undantekning, sem laganefnd er sammála, þ.e. að aðeins er gert ráð fyrir að inn í kennslaskrá fari upplýsingar um erfðagerð þeirra sem hlotið hafa refsidóm auk þeirra sem sýknaðir hafa verið vegna sakhæfisskorts eða dæmdir til að sæta öryggisráðstöfunum, en dönsku reglurnar eiga við um alla grunaða í þeim brotaflokkum sem lögin taka til. Þá munu reglur hafa verið lögfestar á undanförnum árum í Noregi og Svíþjóð, sem heimila lögreglu að stofna erfðaefnisskrá.

Athugasemdir við 1. mgr. a-lið 4. gr. frumvarpsins.
Að mati laganefndar er það íhugunarefni hvort rök séu til þess að þau ákvæði almennra hegningarlaga, sem 4. gr. frumvarpsins gerir ráð fyrir að geti orðið grundvöllur erfðaefnisskráningar, geti orðið grundvöllur slíkrar skráningar en ekki önnur. Á það fyrst og fremst við almannahættubrotin. Þannig eru nefnt í almennum athugasemdum með frumvarpinu að tilgangur skrárinnar sé að vera hjálpartæki lögreglu við að upplýsa alvarleg brot, þar sem brotamenn skilja eftir sig líffræðileg ummerki. Þeir brotaflokkar séu helst manndráp, líkamsmeiðingar og kynferðisbrot. Þó er í frumvarpinu gert ráð fyrir að landráð og brot gegn stjórnskipan ríkisins og æðstu sjórnvöldum, auk nokkurra almannahættubrota, verði einnig skráð og er það rökstutt með vísan til alvarleika slíkra brota. Miðað við önnur ákvæði XVIII. kafla almennra hegningarlaga, sem rakin eru í 4. gr. frumvarpsins og hafa í för með sér almannahættu, og refsiramma ákvæðanna í kaflanum, virðist ekki ástæða til að undanskilja fíkniefnibrot skv. 173. gr a. Ekki verður séð að erfðaefnisskráning á grundvelli dóma fyrir fíkniefnabrot samkvæmt almennum hegningarlögum sé síður til þess fallin að ná yfirlýstum markmiðum frumvarpsins en önnur almannahættubrot sem þar eru nefnd. Engum blandast hugur um alvarleika slíkra brota. Í frumvarpinu eru ekki nefndar ástæður þess að fíkniefnabrot samkvæmt almennum hegningarlögum, eru ekki meðal þeirra almannahættubrota sem geta orðið grundvöllur skráningar. Er það ekki til fyrirmyndar að mati laganefndar og leggur nefndin til að umræða fari fram um hvort fíkniefnabrot geti ekki einnig geta verið grundvöllur skráningar.

Í frumvarpinu virðist danska lagatextanum hafa verið fylgt að þessu leyti, en bent er á þann grundvallarmun sem er á frumvarpinu annars vegar og dönsku lögunum hins vegar, þar sem í Danmörku fer fram skráning erfðaefnis grunaðra, en ódæmra manna.
Varðandi önnur almannahættubrot og kynferðisbrot telur laganefnd að ekki sé síður ástæða til að 209. gr., blygðunarsemisbrot, geti orðið grundvöllur skráningar en önnur kynferðisbrot, og að ákvæði 175. gr., um smitsjúkdóma, sé almannahættubrot, sem einnig ætti að geta orðið grundvöllur skrániningar. Bæði brotin eru grundvöllur skráningar í Danmörku.

Athugasemdir við 1. mgr. c-lið 4. gr. og 5. gr. frumvarpsins.
Verulegur ókostur er við fumvarpið að mati laganefndar, að í því eru engar reglur um lífsýnatökuna sjálfa. Eins og bent er á í athugasemdum, gilda 92. og 93. gr. laga um meðferð opinberra mála um líkamsrannsóknir. Þau ákvæði gilda því aðeins um slíka líkamsrannsókn í þágu rannsóknar sakamáls. Þar sem í frumvarpinu er gert ráð fyrir lífsýnatöku, annars vegar af þeim sem afplána refsidóm við gildistöku væntanlegra laga, sæta öryggisráðstöfunum eða þeim sem veitt hefur verið reynslulausn og reynslutími er ekki liðinn (4. gr. c), og hins vegar af dómfellda, innan sex mánaða eftir að fullnaðardómur gengur (1. mgr. 5. gr.), gilda ekki ákvæði laga um meðferð opinberra mála um líkamsrannsóknir um slík tilvik. Nauðsynlegt er að mati laganefndar að taka skýrt á því í lögum hvernig lífsýnatöku, sem ekki fer fram í tengslum við rannsókn máls, skuli háttað, liggi samþykki dómfellda ekki fyrir. Þá væri rétt að taka af öll tvímæli um að lífsýnataka eða kennslagreining, sem kann að hafa verið gerð í öðrum tilgangi en til erfðaefnisskráningar samkvæmt frumvarpinu, geti ekki orðið grundvöllur skráningar skv. frumvarpinu.

Að öðru leyti hefur laganefnd ekki athugasemdir við frumvarpið og mælir með samþykkt þess.